اسحاق بن اسماعيل دهلوى
70
غاية الشفاء
خواهد بود سه روز اول كشكاب دهند و اگر ماده غليظ است در اول بيمارى غذا بازبگيرند ليكن تدبير معتدل كنند يا آنكه گرسنه بودن و خفتن و رياضت كردن اندرين تپ اگر بيم ضعف قوت نباشد سود دارد و الا نه غذا توان داد از بهر آنكه بيمارى بلغمى بتدريج مهلت دهد بر خلاف بيمارىهاى حاده كه مهلت و فرصت ندهد و آنجا كه در اول بيمارى طعام بر عادت خورده آيد و تدبير غليظ كرده شود پيوسته بران عادت نشايد رفت و از پس يك هفته از آن عادت نبايد گشت در جمله اندرين تپ غليظ همچنانكه در تپ ربع كنند نشايد كرد نخست مزورهها به گوشت بايد داد پس اگر از ضعف قوت ترسند مزوره بمرغ بايد داد بهترين تدبير در علاج اين تپ آنست كه اندر ابتداى بيماريهاى حاده در ابتدا قى كنند يعنى در ابتداى نوبتهاى قى فرمايند بسكنجبين و آب گرم آنچه در قى به آسانى برآيد بهتر و اگر نه در پى آن نشوند اگر چيزى برنيايد ماده را البته لطيف كرده با معانى فرو فرستد و اگر ماده غليظ بود اولا چيزى بايد داد كه ماده را لطيف كند چون سكنجبين ساده يا به زور و قى با آب ترب و سكنجبين بزورى بايد كرد و اگر ترب را اندر سكنجبين فرود كنند و بامداد ترب و سكنجبين بدهند و از پس يك ساعت ترب و تخم ترب و تخم شبت اندر آب بجوشانند و بيالايند و آن آب با سكنجبين بزورى بياميزند و بدهند و آنجا كه منش كشتن باشد و بىتكلف قى نمىآيد خاصه اندر ابتداى تپ تا بيم آن باشد كه ضعف قوت يا خشكى تولد كند باز نشايد داد و اگر حاجت آيد شراب پودينه و ميبه دهند و اولى آنست كه قى بعد يك هفته فرمايند به شرطى كه بيم آن نباشد كه معده برنجاند و آماس معده تولد كند و شخصى را كه قى دشوار باشد نشايد فرموده در تدبير لطيف كردن ماده بهترين شربتى گلشكر است در آب گرم گداخت و از پس يك هفته به چيزى ملطف حاجت آيد اندرين آب كه گلشكر گدازند اندكى تخم باديان يا تخم كرفس بجوشانند لطيفتر شود سكنجبين بزورى و سكنجبين ساده لطيفكننده و لوزياء و نيز افيون هم برين ؟ ؟ ؟ است يا هفت روز نگذرد ؟ ؟ ؟